زمانی که حوصله‌ شما سر رفته است، به جای مراجعه به گوشی همراه، خود را سرگرم کاری کنید که تمرکز کمتری می‌خواهد؛ مثل پیاده‌روی در پارک، مراقبه یا حتی نشستن و بستن چشم‌ها. کسی نمی‌داند الهامات و ایده‌های خلاقانه چه زمانی به سراغ افراد می‌آید.

کسل بودن، اغلب بار معنایی منفی دارد تا حدی که از هر فرصتی استفاده می‌کنیم تا از آن دوری نماییم. اگر در حال چرخ زدن در شبکه‌های اجتماعی نباشیم، با یک بسته چیپس، به تماشای تلویزیون می‌نشینیم. هیچ زمانی نیست که مشغول کاری نباشیم.

اکنون که به دلیل همه‌گیری بیماری کووید 19، زندگی معمول ما دچار وقفه شده است، بی‌حوصلگی، مردم را به سمت انجام فعالیت‌های بیشتر سوق می‌دهد. اگر قبلاً یک برنامه تلویزیونی تماشا می‌کردیم، اکنون برای پیشگیری از کم‌حوصلگی، چندین برنامه تلویزیونی را هم‌زمان دنبال می‌کنیم. به‌علاوه، لزوم انجام دورکاری نیز بر خلاقیت، تاثیر گذاشته است.

در یک نظرسنجی که از 3500 ایتالیایی که خود را قرنطینه کرده بودند به عمل آمد، مشخص شد که بی‌حوصلگی، یکی از رایج‌ترین تأثیرات منفی روانی قرنطینه است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد افرادی که مستعد بی‌حوصلگی هستند به احتمال بیشتر، قوانین فاصله اجتماعی را زیر پا می‌گذارند و همچنین بیشتر از دیگران در معرض خطر ابتلا به ویروس هستند.

آیا بی‌حوصلگی به این بدی است که می‌گویند؟ نویسندگان و هنرمندان مختلف که با خلاقیت سر و کار دارند از لحظاتی می‌گویند که بی‌حوصلگی منجر به بروز خلاقیت در آن‌ها شده است.

آن انرایت، نویسنده رمان «دورهمی» و برنده جایزه من بوکر، زمانی که با گاردین در مورد شرایط زندگی در دوران قرنطینه صحبت می‌کرد، گفت: «بی‌حوصلگی، یک احساس سازنده است اگر اجازه ندهید حال شما را بد کند.» وی در ادامه گفت: «من صبر می‌کنم تا بی‌حوصله شوم زیرا بی‌حوصلگی، نشانه خوبی است. اول سرخوشی است.»

به همین ترتیب، نیل گیمن، نویسنده کتاب‌های پر فروشی همچون «کتاب گورستان» و «خدایان آمریکایی» در وب سایت خود این‌طور نوشته است که «ایده‌های نویسندگی از خیال‌پردازی و بی‌حوصلگی نشات می‌گیرد.»

رابطه علمی بین کم حوصلگی و خلاقیت

در پژوهشی، محققان دانشگاه لنکشایر مرکزی از 40 نفر خواستند کارهایی یکنواخت و خسته‌کننده انجام دهند مانند: بازنویسی شماره‌های تلفن از روی دفتر تلفن. سپس با انجام فعالیت دیگری؛ یعنی طراحی و ابداع کاربردهای مختلف برای لیوان یک‌بار مصرف، از آن‌ها خواستند تا خلاقیت خود را بسنجند. نتایج نشان می‌داد افرادی که کارهای یکنواخت و خسته‌کننده انجام داده بودند، نسبت به افرادی که کار‌های تکراری انجام نداده بودند ایده‌های خلاقانه‌تری داشتند.

در همین حین، از 30 نفر دیگر خواسته شد تا به جای نوشتن اعداد، آن‌ها را بخوانند. در نهایت، این افراد سطح خلاقیت بالاتری نشان دادند.

دکتر سَندی مَن، یکی از پژوهشگران این پروژه می‌گوید: «همیشه به فکر این بوده‌اند تا کم‌حوصلگی و کسالت را در محیط کار حذف کنند.»

به همین ترتیب، در پژوهش دیگری، محققان دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا به این نتایج دست یافتند که پاسخ دهندگان کم‌حوصله نسبت به افرادی که آرام، سرخوش و مضطرب بودند، عملکرد بهتری در «تست تداعی» نشان دادند.

با این حال، جیمز دانکرت، استاد و محقق حوزه کم‌حوصلگی از دانشگاه واترلو معتقد است که کم‌حوصلگی به خودی خود منجر به خلاقیت نمی‌شود.

وی اظهار می‌دارد: «این تصور که بی‌حوصلگی، شما را خلاق می‌کند، صحیح نیست. اگر در گذشته زمینه‌های خلاقیت را پرورش و توسعه داده‌اید، هر زمان که حوصله‌تان سر رفت، می‌توانید به سراغ آن‌ها بروید؛ ولی امیدوار نباشید که کم‌حوصلگی، شما را خلاق کند.»

این استاد دانشگاه واترلو معتقد است کم‌‌حوصلگی، شروع دست به کار شدن است. «هنگامی که بی‌حوصله می‌شویم بدین معناست که درگیر کاری که انجام می‌دهیم نیستیم.»

پژوهشگر دیگری به نام اندریاس الپیدورو از دانشگاه لوییویل در یک مقاله نوشته است: «کم‌حوصلگی هم هشداری است مبنی بر این‌که ما گرم کار نیستیم و هم انگیزه‌ای است برای تغییر اهداف و کارها.»

به عبارت دیگر کم‌حوصلگی می‌تواند ما را ترغیب کند به دنبال فعالیت‌های جایگزینی باشیم که خسته‌کننده نیستند. کم‌حوصلگی به ما کمک می‌کند اهداف و تجربه‌های جدیدی را دنبال کنیم که در غیر این‌صورت احتمالاً هرگز به سراغ آن‌ها نمی‌رفتیم.

استفاده حداکثری از بی‌حوصلگی

زندگی ما به دلیل وجود گوشی‌های هوشمند، بسیار به هم پیوسته شده است به نحوی که همواره به دنبال راهی برای فرار از بی‌حوصلگی هستیم. خواه در حال رفتن به سر کار باشیم یا مطب پزشک، خواه در صف خواربار فروشی منتظر باشیم. کم‌حوصلگی باعث می‌شود همواره گوشی خود را چک کنیم.

گیمن می‌گوید: «با رفتن سراغ گوشی همراه سعی می‌کنیم لحظه‌های کسالت‌بار را از زندگی خود دور بریزیم.» او در ادامه می‌افزاید اگر چه سرگرم شدن با گوشی‌ همراه به طور موقت حال ما را بهتر می‌کند؛ ولی درهای تفکر عمیقی ناشی از کم‌حوصلگی را بر روی ما می‌بندد.

نیل گیمن در مصاحبه‌ای در سال 2014 اظهار داشت به دلیل این‌که دلش برای دوران کم‌حوصلگی تنگ شده بود، به مدت دو ماه از شبکه‌های اجتماعی خارج شد.

این نویسنده در ادامه گفت: «برای خالقین آثار تخیلی بی‌حوصلگی، اجتناب ناپذیر است. بی‌حوصلگی چیزی است که شما برای دفاع از خود ایجاد می‌کنید. لذا مدتی از شبکه‌های اجتماعی خارج شدم تا دوباره بی‌حوصله شوم.»

موسیقیدان کویستلاو در کتاب خود با نام «تلاش خلاقانه» می‌نویسد چگونه هنگام نوشتن خاطرات خود به خاطر اینترنت حواسش پرت می‌شده است. او توضیح می‌دهد که هر وقت متوجه می‌شد به سرعت به وب سایت بعدی سر می‌زند، این کار را متوقف می‌کرد. «کامپیوتر را خاموش می‌کردم یا حداقل برای چند لحظه چشم‌هایم را می‌بستم  و اجازه می‌دادم حواس‌پرتی به بی‌حوصلگی بدل شود. وقتی که از حواس‌پرتی به بی‌حوصلگی برسید، بذر خلاقیت کاشته شده است.» او در ادامه گفت: «در نگاه اول، منطقی به نظر نمی‌رسد. بی‌حوصلگی اصلاً خلاق به نظر نمی‌آید. لیکن در واقع امر بی‌حوصلگی، ذهن را برای پرورش ایده‌های نو آماده می‌کند.»

بنابراین به جای این‌که همیشه تلاش کنیم از بی‌حوصلگی اجتناب کنیم، رسیدن به آن می‌تواند مفید باشد. خودتان را از برق بکشید و از شبکه‌های اجتماعی خارج شوید یا مدتی از گوشی همراه دوری کنید و به ذهن خود این امکان را بدهید تا در خیالات پرسه بزند.

بسیاری از نویسندگان معروف بیان کرده‌اند که خلاقانه‌ترین ایده‌ها زمانی به ذهن آن‌ها خطور کرده که یا در حال جابه‌جایی وسایل خانه بوده‌اند یا در حال استحمام یا کندن علف‌های هرز.

نکته اخلاقی: زمانی که حوصله شما سر رفته است، به جای مراجعه به گوشی همراه، خود را سرگرم کاری کنید که تمرکز کمتری می‌خواهد مثل: پیاده‌روی در پارک، مراقبه یا حتی نشستن و بستن چشم‌ها. کسی نمی‌داند الهامات و ایده‌های خلاقانه چه زمانی به سراغ افراد می‌آید.